1. Inleiding
Een aantal HBO-opleidingen Hogere Informatica en Bedrijfsinformatica hebben de laatste jaren in hun curricula meer plaats ingeruimd voor methodische informatica. Dit ging vaak gepaard met uitvoerige discussies betreffende de keuze van de te onderwijzen systeemontwikkelingsmethode(n) en CASE-tools. Is een brede orientatie op diverse methoden gewenst of moet de nadruk liggen op goede operationele vaardigheid met een methode en zo ja, welke dan? Kiezen we voor EAR als meest gebruikte informatiemodelleringsmethode of wagen we het met NIAM en waarom dan wel? En hoe ondersteunen we het onderwijs met CASE-tools?En welke CASE-tools?
2. Kern
Hogeschool Gelderland heeft gedurende de afgelopen vier cursusjaren in opdracht van de HBO-raad als VIT-speerpuntproject een opleiding Systeemontwikkeling uitgevoerd als experimentele tweejarige hoofdfasestudie voor alle vierjarige initiele technische, sociale en educatieve studierichtingen binnen de hogeschool. Het daarvoor ontwikkelde curriculum heeft de visievorming in een aantal HBO opleidingen sterk beinvloed. Voor deze speerpuntopleiding is van meet af aan gekozen voor NIAM-ISDM als centrale methode en als algemeen methodologisch referentiekader om andere systeemontwikkelingsmethoden te duiden en te leren hanteren. In nauwe samenwerking met een aantal systeemhuizen (BSO Management Support te Baarn, het CVI te Utrecht en TLO Holland Controls te Papendrecht) is door Hogeschool Gelderland onderzoek verricht naar een betere hindering van de communicatieve basis van informatiemodellering en in het bijzonder van NIAM, hetgeen geleid heeft tot wat inmiddels volledig communicatiege orienteerde informatiemodellering en VCO-NIAM is gaan heten. Op drie fronten zijn successen geboekt:
– Mede doordat ook Nijssen Adviesbureau voor Informatica VCO-NIAM heeft geadopteerd, is VCO-NIAM in Nederland inmiddels uitgegroeid tot nieuwe NIAM-standaard, waarvoor recent ook vanuit het buitenland belangstelling wordt getoond.
– Op basis van VCO-informatiemodellering werd een innovatieve CASE-architectuur ontwikkeld die inmiddels reeds door een aantal systeemhuizen werd geimplementeerd en met succes toegepast.
– De door Hogeschool Gelderland in de afgelopen jaren ontwikkelde cursusmaterialen over VCO-informatiemodellering en CASE-architectuur worden vanaf het cursusjaar 1994/1995 door een viertal hogescholen in het eigen onderwijs gebruikt. Daarbij wordt een door studenten van Hogeschool Gelderland en de Hogeschool van Amsterdam ontwikkeld didactisch prototype van zo’n innovatief CASE-tool gebruikt.
3. Slot
In de voordracht zal worden ingegaan op inhoudelijke en didactische aspecten van VCO-informatiemodellering en CASE-architectuur aan de hand van ontwikkelde cursusmaterialen. Bovengenoemd CASE-tool wordt gedemonstreerd, waarbij met name aandacht wordt gegeven aan de didactische transparantie en de innovatieve aspecten ten opzichte van bestaande tools.
Kwaliteitszorg in BVE-instellingen
a. Wie of wat is de Vereniging BVE
b. Achtergronden kwaliteitszorg in de BVE-sector
c. Kwaliteitszorg in het Middelbaar Beroepsonderwijs in Nederland. Daarbij wordt aandacht besteed aan de navolgende aspecten:
* kwaliteitsdefinitie
* de klanten van het secundair beroepsonderwijs
* huidige kwaliteitsbewakingsinstrumenten
* systematische kwaliteitszorg
* uitgangspuntenkwaliteitszorgstelsels
* referentiekader kwaliteitszorg
* stand van zaken kwaliteitszorg in de BVE-sector
* kwaliteitszorg in de BVE-sector 1994-2000
* relatie interne kwaliteitszorg / externe kwaliteitszorg d.i. visitatie
* actuele stand van zaken visitatie in het mbo
Bijlagen
Formele methoden in software-ontwikkeling en de consequenties voor het onderwijs
1. Inleiding
Onder “formele methoden” worden talen en technieken verstaan, gebaseerd op de discrete wiskunde, die gebruikt kunnen worden bij de analyse, het ontwerp en de implementatie van (software) systemen. Herhaaldelijk worden er vraagtekens geplaatst bij de toepasbaarheid van formele methoden in de ontwikkeling van software-systemen in de industrie. De kwestie is echter niet of formele methoden in de praktijk bruikbaar zijn of niet. Ze worden namelijk al gebruikt, denk maar aan programmeertalen, generatoren, enz. Waar het om gaat is of formele methoden inzetbaar zijn in een vroeger stadium van het ontwikkelproces dan de uiteindelijkeimplementatieen wat voor zin dat heeft.
2. Gebruik van formele methoden in de praktijk.
Tijdens de IFIP conferentie van 1992 werd er geconstateerd dat er een groot verschil bestaat tussen datgene wat onderzoekers zeggen aan te bieden met formele methoden en datgene waar de industrie behoefte aan heeft.
Aanbod:
correcte software, exacte specificaties, hulp bij de constructie van complexe algoritmen en datastructuren, nieuwe methoden voor software-ontwikkeling, mensen die wiskunde kunnen toepassen in het ontwikkelproces, goed-gedeflnieerde systemen en garanties met betrekking tot de functionaliteit van systemen.
Vraag:
kortere ontwikkeltijd, evoluerende systemen, hulp bij de constructie van complexe systemen, incremented uitbreidingen van bestaande methoden, betere ontwerpers, systeemfamilies en garanties met betrekking tot prestaties, betrouwbaarheid, enz.
In een recent rapport over de toepassing van formele methoden in de industrie wordt geconcludeerd dat formele methoden weliswaar in een aantal aspecten de volwassenheid nog niet hebben bereikt, maar dat ze steeds meer in de industrie worden toegepast, serieus en met succes. Op veel plaatsen is men bezig met het introduceren van formele methoden. Bij Philips is voor het gebruik van formele methoden gekozen op grand van zaken als herbruikbaarheid, kortere ontwikkeltijd en het fout-vrij zijn van de software.
Een probleem dat optreedt bij de introductie van formele methoden in de praktijk is dat het gebruik veelal beperkt blijft tot een kleine kring van direct betrokkenen. Het opbouwen van kennis en kunde om met formele methoden te kunnen werken verloopt erg moeizaam binnen de organisaties die experimenteren met formele methoden.
3. Opleidingen
Zoals in het verleden het leren programmeren equivalent leek te zijn aan het leren van een programmeertaal, zo lijkt het leren gebruiken van formele methoden nu gelijk gesteld te worden aan het leren van een of andere formele specificatietaal. Maar zijn er gemeenschappelijke basisbegrippen achter de verschillende formele talen?
Als formele technieken ook in de praktijk van software-ontwikkeling een rol (gaan) spelen, moeten ontwikkelaars leren hoe ze met deze technieken kunnen omgaan en wat de achterliggende begrippen zijn. De technieken moeten niet alleen bruikbaar zijn voor wiskundigen en wiskundig georienteerde informatici op universiteiten, maar juist ook voor software ingenieurs in de praktijk.
Bij Philips zijn we in het begin van de tachtiger jaren gestart met de Cursus Software Ontwerp (CSO). In deze cursus wordt uitgebreid gebruik gemaakt van formele technieken om de constructeur bij zijn werkzaamheden te ondersteunen. Deze lijn werd doorgetrokken in de Cursus Software Engineering (CSE), waarin formeel werken en object-georienteerd werken zijn samengebracht. In 1992 is een cursus Formed Specificeren ontwikkeld, die nu aan revisie en uitbreiding toe is.
4. Slot
Om in de praktijk de acceptatie van formele methoden gemakkelijkerte maken, zal aangetoond moeten worden dat het inzetten van deze technieken en talen de produktiviteit en de kwaliteit in de softwareontwikkeling vergroten, zonder dat de kosten significant stijgen. Om dit te bereiken zal er aan ten minste drie punten aandacht moeten worden besteed:
– Zorg ervoor dat formele methoden ook in constructieve zin de software-ontwikkelaar van nut kunnen zijn. De methoden moeten de constructeur hints geven voor zijn ontwerp.
– Zorg ervoor dat de theorie “verteerbaar” wordt voor de software-ontwikkelaar. Een elektrotechnicus kan leren differentieren en integreren zonder dat hij/zij zich de achterliggende wiskundige theorie volledig eigen hoeft te maken.
– Begin nu met het opnemen van de basisprincipes van formele methoden in het onderwijsprogramma voor toekomstige software-constructeurs. Dat zal hen beter voorbereiden op de toekomst en tegelijkertijd de acceptatiegraad van formele methoden vergroten.
Bijlagen
Werving en selectie by PTT Research
Telecommunicatie en informadca groeien steeds verder naar elkaar toe. PTT Research doet onderzoek en ontwikkeling op beide gebieden. Vandaar dat vele informatici worden aangenomen. Een functie binnen PTT Research echter, wordt gezien als een startfunctie voor een loopbaan binnen KPN.
In de presentatie wordt ingegaan op wat dit betekent voor de wijze van werving en selectie. Het blijkt dat de mensen die voldoen aan de hierbij gehanteerde seiectie criteria zeer gewild zijn in hun verdere loopbaan, zowel op stafniveau als in het operationele werkveld.
Bijlagen
Kwaliteitsbeheersing bij courseware-ontwikkeling
Tijdens de periode 1984-1994 heeft de overheid de invoering van informatietechnologie gestimuleerd. Een belangrijk onderdeel daarvan vormde de ontwikkeling van courseware. Ervaringen hebben geleerd dat er nogal wat problemen ontstonden, zowel tijdens als na afloop van het ontwikkelproces. Steeds meer aandacht werd besteed aan kwaliteitsbewaking.
Door PRINT wordt daarbij een tweedeling gehanteerd:
a. kwaliteitsbewaking tijdens het ontwikkelproces
b. kwaliteitsbeoordeling van het eindresultaat.
Beide aspecten worden tijdens de presentatie nader uitgewerkt. Een daarmee samenhangend uitgangspunt is het z.g. projectmatig werken.
De belangrijkste reden daarvan is doelmatiger werken en in een vroeg stadium ontdekken waar discrepanties bestaan tussen verwachtingen opdrachtgever en concretisering opdrachtuitvoerder. De projectmatige aanpak van PRINT komt tot uitdrukking in de fasering van het ontwikkelproces nl.: projectvoorstel – projectplan – onderwijskundige ontwerp – specificatie – realisatie. Kenmerken van deze fasen worden besproken en gerelateerd aan kwaliteitsbewaking. Gedetailleerde afspraken rond de projectuitvoering verhogen de kans op het opleveren van kwalitatief goede uit produkten, ze bieden geen garantie. De eindbeoordeling van het produkt vindt plaats volgens een gestandaardiseerde methode welke toegelicht zal worden.