Eerder onderzoek (Van Reeken, 1995 en 1996) bracht zes verschillende typen toepassingen van Informatie- en Communicatietechniek (ICT) aan het licht. Deze zijn: automatiseren, informatiseren, concurreren, transformeren, anticiperen en ondernemen. Hoewel deze zes theoretische typen verschillende doelstellingen, organisatorische consequenties, baten en risico’s hebben, zullen toepassingen in de praktijk karakteristieken vertonen van een of meer van deze zes typen.
In dit artikel worden deze typen toegepast in de context van het onderwijs. Dit resulteert in zes verschillende maar specifieke ICT-toepassingsvormen, elk met hun eigen mogelijkheden en consequenties voor de onderwijsorganisatie. In essentie zien we dat ICT gebruikt kan worden om:
1. in het huidige onderwijsproces werk van de leraar/docent te vervangen door ICT, met de bedoeling het onderwijsproces efficiënter te maken.
2. het huidige onderwijsproces door de toepassing van ICT te verbeteren, met de bedoeling het onderwijsproces effectiever te maken.
3. het onderwijsproces middels toepassing van ICT aan te passen aan de ontwikkelde onderwijsstrategie, met het oog op een betere positie in de onderwijsmarkt.
4. het onderwijsproces middels toepassing van ICT en procesherontwerp te transformeren, met het oog op een hogere tevredenheid van student en/of leraar/docent.
5. door middel van een adequate ICT -infrastructuur en -architectuur snel op een toekomstige marktvraag te kunnen reageren, dus met het oog op flexibeler onderwijsprocessen.
6. door middel van de opgebouwde ICT -infrastructuur bestaande onderwijsproducten op nieuwe markten en/of nieuwe onderwijsproducten op bestaande (en nieuwe) markten te kunnen brengen.

Van Reeken A.J.: Justifying Investments in Information Technology and Systems: Dependence on the investment vision; Proceedings Third SISnet Conference, Universität Bern (CH), 18-19 September 1995
Van Reeken A.J.: Investeren in Informatietechnologie; in C. van Dam en Th. A. van Beek: Bedrijfskundige uitdagingen en de manager van nu; Kluwer Bedrijfswetenschappen, 1996.

Bijlagen

Informatiemanagement wordt meestal gedefinieerd als het management van de informatiefunctie in organisaties. Management kan nader worden onderverdeeld in planning, inrichting en beheersing. Informatiemanagement kan aldus worden gezien als een complement van functies als Personeels- en Financieel Management. De toepassing van Informatie- en Communicatietechniek (ICT) in de huidige organisaties heeft een situatie opgeleverd waarin planning, inrichting en beheersing van de informatiefunctie gewenst zijn met het oog op een economisch gebruik van middelen en de voortdurende concurrentie.
Tot nu toe is deze functie in veel organisaties gemanaged door specialisten op het gebied van ICT die in die hoedanigheid in de organisatie omhoog zijn geklommen tot het huidige niveau. Omdat hun belangstelling voornamelijk gelegen is aan de aanbodkant van de ICT-applicatie, is er een groeiende behoefte aan Informatiemanagers die hun belangstelling vooral aan de vraagkant hebben. Omdat kleine en middelgrote organisaties niet in de gelegenheid zijn zowel iemand als controller, als iemand als informatiemanager aan te stellen, worden beide functies daar veelal in een persoon gecombineerd. Deze ontwikkelingen zijn een uitdaging aan de huidige bedrijfseconomische curricula. Een reactie moet ook niet al te lang op zich laten wachten. Dit geeft de huidige bedrijfseconomische opleidingen die nog alleen aandacht besteden aan zaken als informatiesysteemontwikkeling met ISAC, NIAM, ERA, SDM of soortgelijke methoden, de gelegenheid tot een noodzakelijke update. Niet omdat deze methoden op zich zelf onjuist waren, maar omdat bedrijfseconomen thans voor andere problemen gesteld worden dan in de 80’er jaren.
De ervaring bij de Universiteit Maastricht, waar enkele jaren geleden de cursussen informatieanalyse en ontwerp werden vervangen door cursussen informatiemanagement heeft geleerd dat zulke veranderingen mogelijk en nuttig zijn voor studenten interne berichtgeving (accountancy en management control).

Bijlagen

Doelgroep van de workshop:
Alle geïnteresseerden in materiaal en werkwijze van de Open Universiteit en iedereen die zich de eerste beginselen van procesmodellering wil eigen maken.
De Open Universiteit kent voor beginnende studenten Informatica een zg. Kennismakingstraject bestaande uit twee cursussen van ieder 3 studiepunten. De titels van deze cursussen luiden: Oriëntatie op informatica en Beginselen van informatica.
De Open Universiteit is een instelling voor academisch afstandsonderwijs. Dit betekent dat studenten zich zo veel mogelijk via zelfstudie de stof eigen maken. Het studiemateriaal van de Open Universiteit is specifiek hierop afgestemd. Bij een flink aantal cursussen worden ook begeleidingsbijeenkomsten georganiseerd (gemiddeld 5 per cursus). In die bijeenkomsten wordt door de studiebegeleider (docent) de samenhang van de stof gepresenteerd, worden inhoudelijke vragen van studenten beantwoord en wordt aan de hand van casussen geoefend met zaken die in de leerstof aan de orde gekomen zijn.
In de cursus Beginselen van informatica wordt het ontwerpen en implementeren van informatiesystemen behandeld volgens een object georiënteerde aanpak. In deze cursus komen ook een aantal technieken aan de orde die bij de meer traditionele methoden van systeemontwikkeling gebruikt worden. Een van die technieken is procesmodellering middels Data Flow Diagrammen (DFD).
Deze workshop laat de deelnemers kennismaken met het lesmateriaal van de Open Universiteit en laat zien hoe zo’n begeleidingsbijeenkomst er uit kan zien. Gekozen is om procesmodellering met DFD’s te nemen als onderwerp. Voor dit onderwerp is geen specifieke voorkennis vereist. De deelnemers van de workshop krijgen een kopie van het relevante cursusmateriaal. In kort bestek wordt het materiaal besproken (in de werkelijkheid bereiden studenten zich natuurlijk goed voor). Na het beantwoorden van eventuele vragen wordt een casus uitgedeeld en kort toegelicht. De casus bestaat uit een beschrijving van een bedrijfje. De deelnemers aan de workshop dienen op basis van de casusbeschrijving in groepsverband een contextdiagram (een DFD waarin het gehele systeem als één proces wordt weergegeven) en een eerste decompositie in de vorm van een DFD te maken.
De workshop wordt besloten met een korte bespreking van de casus.

Bijlagen

Professor Plasmeijer is in 1994 aan de Katholieke Universiteit Nijmegen benoemd tot bijzonder hoogleraar op het gebied van de Declaratieve Systemen. In het kader van zijn leerstoel richt hij zich met name op de overdracht van kennis tussen de onderzoekers aan de KUN en het bedrijfsleven ter bevordering van het gebruik van Functionele Programmeertalen in de dagelijkse industriële programmeerpraktijk. Hij is tevens betrokken bij een recent opgericht softwarebedrijf (HILT – High Level Software Tools) dat tot doel heeft deze kennistransfer te ondersteunen.
Professor Plasmeijer signaleert een aantal ontwikkelingen betreffende Informatica Techology Push vanuit de universiteit naar het bedrijfsleven.
Doordat het bedrijfsleven het onderzoek doorschuift naar de universiteit wordt er door de universiteit steeds meer onderzoek verricht dat marktgericht is. De universiteit is echter natuurlijk ook een instelling waar vrij onderzoek wordt verricht in de hoop dat zo nieuwe grensverleggende ideeën ontstaan. Die ideeën moeten dan wel omgezet worden in een werkbaar produkt.
Het probleem is dat de universiteiten heel ver moeten gaan in het aantonen dat de ideeën iets bruikbaars opleveren. Een prototype is niet genoeg, het produkt moet er al min of meer liggen. Dit probleem wordt versterkt door het gebrek aan fundamentele kennis bij het bedrijfsleven en de enorme zuigkracht van de markt in informatietechnologie. Technology push vanuit de universiteit wordt daardoor bemoeilijkt.

Bijlagen