Door middel van World Wide Web is het eenvoudig mogelijk geworden om dictaten en andere literatuur voor het onderwijs on-line en in hypertekstvorm aan te bieden. Voor het college “Hypermediastructuren en -systemen” aan de TUE wordt sinds begin 1994 van dit medium gebruik gemaakt.
De rijkdom van hypertekststructuren veroorzaakt bij de gebruiker vaak verwarring en desoriëntatie. Vele auteurs zoeken daarom hun toevlucht in het reduceren van de hypertekst tot een of meer lange (lineaire) documenten. Via WWW worden die dan on-line aangeboden (en door de studenten vaak geprint en off-line bestudeerd), maar de navigatiemogelijkheden van hypertekst gaan hierbij verloren.
Om het hypertekst medium te behouden en toch desoriëntatie te vermijden is het hypermediadictaat voorzien van een adaptieve link structuur. De voortgang en opgedane kennis van elke student wordt in logfiles op de server bijgehouden, en gebruikt bij het genereren van de pagina’s. Verwijzingen (links) naar pagina’s die de student nog niet kan begrijpen worden nog niet getoond, en verwijzingen die overbodig worden verdwijnen. Op deze manier behoudt de student een zo groot mogelijke navigatievrijheid, terwijl verwarring door het benaderen van onbegrijpelijke pagina’s of het ongewenst herbezoeken van reeds bekende pagina’s wordt vermeden.
Het systeem met adaptieve link structuren kan door de auteur ook worden gebruikt om een on-line dictaat zichzelf tijdens het lezen te laten omvormen tot een naslagwerk. (De ontwikkelversie van het hypermediadictaat kan worden gevonden op http://pcpaul.win.tue.nl/2L670/ terwijl de “oude”, nog niet adaptieve versie staat op http://www.win.tue.nl/2L670/)
Modern Universitair informatica-onderwijs
Bij de Universitaire School voor Informatica (Faculteit Wiskunde en Informatica) van de KU Nijmegen loopt een driejarig studeerbaarheidsfondsproject dat uitgaat van de filosofie dat studenten later alleen professioneel kunnen opereren in bedrijfsleven en research als zij dit professionele opereren hebben geleerd tijdens de studie. Dit impliceert enerzijds een handelingsgerichte didactiek (Ieren door doen) gebaseerd op een loopbaan in professioneel probleemoplossen (van leerling naar expert); anderzijds een handelingsgerichte didactiek voor leren studeren: een loopbaan van leerling tot academisch professional. Anders gezegd: leren professioneel te werken door te leren professioneel te studeren.
Enerzijds heeft dit implicaties voor de student op het gebied van studieplanning en studiemanagement (deelproject studiecontracten), anderzijds voor de werkvormen die tijdens de studie gehanteerd worden. Deze werkvormen impliceren realistische problemen, projectmatig werken,teamwerk, etc. (deelproject uitdagend onderwijs). Professioneel informatica studeren kan verder alleen in een professionele computergebaseerde werkomgeving die algemene tools bevat (tekstverwerker, databasepakket, spreadsheet, simulatietool – Arena, computer algebra tool – Maple), communicatie software (waaronder WWW-browser, WWW-editor), groupware (Lotus Notes) en planningssoftware (organizers); deze studieomgeving maakt deel uit van een groot elektronisch leernetwerk van studenten en docenten. Overigens is deze studieomgeving aanvullend aan normaal persoonlijk contact dat uitgangspunt blijft.
Tegen deze achtergrond zijn de volgende vormen van uitdagend onderwijs gerealiseerd:
– Professioneel studentensoftwarehuis (GiPHouse) waarin systemen voor echte klanten worden ontwikkeld. Naast de gebruikelijke programmeeropgaven (en systeemanalyse en software engineering) biedt GiPHouse belangrijke voordelen: het resulterende systeem zal in de praktijk gebruikt worden, er moet met opdrachtgevers en gebruikers gecommuniceerd worden, en er wordt met verschillende rollen gewerkt, waaronder Project Team Member, Project Manager, Quality Assurance, Contract Owner.
– Een op het afstuderen voorbereidend seminarium in de vorm van een wetenschappelijke (internationale) studentenconferentie. De organisatie van deze conferentie is in handen van de studenten zelf, waarbij zij samenwerken in verschillende teams, waaronder het Programme Committee, Team of Conference Organizers, Local Organizing Committee, Discussants en Editors. De kwaliteit van de ingediende artikelen wordt bewaakt door docenten, maar ook door medestudenten (refereeing).
– Het Student Research Lab (SRL) waarin afstudeeronderzoek gecombineerd wordt met onderzoeksdienstverlening aan bedrijven of organisaties. Het SRL biedt de mogelijkheid om naast een hoofdproject verschillende nevenprojecten uit te voeren. Dit leidt tot een flexibele opzet, waarin studenten enerzijds “inzetbaar” zijn, maar anderzijds ook kunnen solliciteren naar bepaalde functies binnen het SRL. Voordeel van dit laatste is bv. dat studenten een interne academische afstudeeropdracht kunnen doen (hoofdproject), en tegelijkertijd kunnen werken aan een meer praktijkgericht stage project bij een bedrijf (nevenproject).
Deze onderwijsvormen realiseren een leernetwerk van studenten, mede-studenten en docenten. Communicatie en werk in dit leernetwerk wordt met name ondersteund door de faciliteiten van de elektronische werkomgeving. Daardoor worden tussenresultaten (bv. voorlopige versies van scripties) en managementrapporten (bv. plan van aanpak, actuele planning) beter zichtbaar voor medestudenten, docenten, en de buitenwereld. Dit werkt erg stimulerend.
In de presentatie worden genoemde vormen van uitdagend onderwijs met inbreng van studenten van de Universitaire School voor Informatica gepresenteerd tegen de achtergrond van professioneel leren door professioneel doen.
Bijlagen
Het World Wide Web als werkomgeving voor internationaal projectonderwijs
Applications of Information Technology (AlT) is een internationaal projectvak voor eerstejaars studenten Bedrijfsinformatietechnologie (BIT) dat dit jaar voor de derde maal door de faculteit Informatica van de Universiteit Twente wordt verzorgd. Het doel van het vak is studenten kennis en vaardigheden bij te brengen over toepassingen van informatietechnologie. De projectresultaten bestaan uit een verzameling van WWW-omgevingen (voor iedere projectgroep een) waarin de opgedane kennis is verwerkt en die gezamenlijk een overzicht bieden van een bepaalde IT -toepassing.
Iedere projectgroep bevat zowel Finse als Nederlandse studenten. De geografische afstand tussen de verschillende subgroepen vereist een infrastructuur die het voor beide groepen zo makkelijk mogelijk maakt om samen te werken. Daarom is een World Wide Web (WWW) omgeving ontwikkeld waarin verschillende functies zijn geïntegreerd. Vanuit deze omgeving kunnen groepsleden op een eenvoudige manier samenwerken.
De omgeving bevat een grote variëteit aan functies, gegroepeerd in zogenaamde Centers. Het Group Center bevat onder andere links naar de e-mail adressen van de groepsleden, de tutoren, de planning van de groep, de discussielijst van de groep (het groepsgeheugen) en hun Home Page. In het Specialists Center worden de rollen van de verschillende groepsleden beschreven en er is ook een link naar de e-mailadressen en een discussielijst voor ieder specialisme. Het Resource Center bevat cursusinformatie zoals manuals en hand outs. Ook is er literatuur te vinden en een voorbeeld van een eindrapport. Het Navigation Center biedt mogelijkheden voor het zoeken van informatie op het WWW. In het Scheduling Center is allerlei informatie over de planning van het vak te vinden en het Product Center geeft een raamwerk voor het einddocument waarin de totstandkoming van ieder afzonderlijk hoofdstuk (geschreven door een groepslid) kan worden gevolgd. Verder wordt AIT-studenten de mogelijkheid geboden om synchroon met elkaar te communiceren via IRC en teleconferencing. Ook is een elektronische evaluatie een geïntegreerd onderdeel.
In de voordracht zal dieper worden ingegaan op de functie van de Web-omgeving bij het behalen van de leerdoelen van het vak AIT en op de veranderende rol van de docent in internationaal projectonderwijs via het WWW.
Bijlagen
LOK, Landelijk Onderwijsweb Kennistechnologie – Platform voor gedistribueerd ontwikkelen en gebruiken van onderwijstaken
Het LOKweb bevat taken voor onderwijs in Kennistechnologie en Kunstmatige intelligentie. Taken worden zelfstandig door studenten uitgevoerd, parallel aan colleges of zelfstudie.
Taken worden gemaakt door ontwikkelaars, specialisten van de instellingen, en worden geplaatst op het LOKweb. Docenten bepalen welke taken door hun studenten gedaan moeten worden. Studenten halen alle documentatie, software en dergelijke op van het LOKweb en leveren resultaten of werkstukken in bij hun docent.
Taken worden ontwikkeld op verschillende domeinen, onder andere: Kennissysteemontwikkeling, Natuurlijke-taalinterfaces, Kennisacquisitie, Multi Agent Systemen, Cognitieve Robotica en Kennismanagement.
Voorbeelden van taken: classificatie- en diagnose-systemen, defaultlogica, eliciteren van declaratieve kennis, leren in het meerlaags perceptron, automatische classificatie van e-mail, valideren van kennisbanken.
LOK is een gezamenlijk initiatief van RUG, UU, CIBIT, UM en OUNL en wordt mede gefinancierd door Surf Educatie. Info over LOK: www.ou.nl/lok.
Bijlagen
Uitdagen en orienteren op ICT competenties met webdesign
Webdesign is een activiteit die studenten op diverse manieren uitdaagt. Voor ICT opleidingen en ICT opleiders is het een uitdaging om een leeromgeving te creëren waarin ICT competenties kunnen worden ontwikkeld. Deze uitdagingen zijn uitstekend te combineren zoals getoond wordt aan de hand van voorbeelden uit de opleiding BedrijfslnformatieTechnologie (BIT) van de Universiteit Twente. In de workshop staat het benutten van constructieve frictie, en de daarbij behorende emoties, die de leeropbrengst versterkt, centraal. Er zal gewerkt worden volgens het “teach as you preach” principe. Hierbij wordt een diversiteit aan werkvormen, peer review, rollenspelen, portfolio en mini-workshops besproken en gehanteerd om te oriënteren op een variëteit aan ICT competenties en competentiegericht leren. In de voorbeelden spelen, ontwerpen, security-aspecten, het gebruik van tools, communicatieve vaardigheden, grafische vormgeving, projectmatigwerken en samenwerken een rol.
Bijlagen
Het uitvoeren van experimenten via Internet
Bij de werkgroep Fysische Informatica van de faculteit Natuur- en Sterrenkunde van de Universiteit Utrecht is een experiment ontwikkeld dat via het internet bestuurd en uitgelezen kan worden zodat leerlingen zelf metingen kunnen verrichten aan een opstelling die normaal gesproken niet op school aanwezig is. Tijdens de presentatie worden de opzet van de site en het reserveersysteem toegelicht en enkele metingen verricht. Hierbij wordt aangegeven welke keuzen te vertalen zijn naar criteria aan een experiment op afstand. Ook zal er aandacht zijn voor de gemaakte fouten, wat ontbreekt op de site en de ervaringen van leerlingen en leraren. Getracht wordt aan de hand van dit experiment en enkele voorbeelden van andere experimenten, die op het internet te vinden zijn, criteria op te stellen waaraan een experiment op afstand zou moeten voldoen, maar ook op welke manier dit in het onderwijs ingezet en geïntegreerd zou moeten worden.
Bijlagen
Media en Kennistechnologie, een nieuw ICT curriculum
Met de opkomst van internet, ambient intelligence en mobiele communicatie groeit de behoefte aan goed ontworpen multi-modale interfaces. Naast aandacht voor de ontwerp en mens-machine interactie aspecten, vraagt de implementatie van deze user interfaces nogal wat expertise op het gebied van multimedia en kennistechnologie. De opleiding Technische Informatica van de TU Delft is in september 2001 gestart met een nieuwe studievariant/minor Media en Kennistechnologie (MKT), die zich specifiek richt op bovengenoemd toepassingsgebied. De opleiding omvat twee-derde algemene informatica- en wiskunde vakken en voor een-derde specifieke vakken op het gebied van user interfaces, kennistechnologie, agenttechnologie, beeldverwerking en computer graphics. In het bachelordeel is ruimte gemaakt voor een vijftal projecten op het gebied van user interface ontwerp, video techniek en game ontwikkeling. In de masterfase kan de student zich specialiseren op het ontwerpen en evalueren van user interfaces, en op onderzoek op het gebied van de beeldbewerking, visualisatie, spraak of dialoogmodellering.
In de voordracht zal worden ingegaan op de vraag vanuit de markt, de wens tot verbreding van de instroom, de positionering van de nieuwe opleiding, en de opbouw van het curriculum.
Bijlagen
Onderwijs in E-Commerce
Deze presentatie behandelt een raamwerk voor invulling van onderwijs op het gebied van e-commerce. Het raamwerk biedt een structuur binnen welke de vele aspecten en onderwerpen van e-commerce op een samenhangende wijze kunnen worden onderwezen. Het raamwerk kent een drietal dimensies: binnen de eerste dimensie worden onderwerpen uitgezet in het spectrum van ondernemen tot informatie-technologie, binnen de tweede dimensie komen de verschillende samenwerkingsvormen in e-commerce aan bod en binnen de derde dimensie wordt onderscheid gemaakt tussen de verschillende soorten zaken die via e-commerce verhandeld worden.
Het raamwerk is uitgewerkt tot een specifieke invulling van het UT-vak Electronic Commerce. De presentatie geeft een overzicht van de verschillende onderwerpen die in dit vak aan de orde komen, de werkvormen die gekozen zijn om aansluiting met de praktijk van e-commerce te ondersteunen en het gebruik van IT-middelen voor informatieverschaffing en communicatie binnen het vak.
Bijlagen
Raamwerk voor voortgangsevaluatie van studenten in een digitale leeromgeving
De sectie “Management van Technologie” binnen de faculteit Technologie, Bestuur en Management van de Technische Universiteit Delft experimenteerde met een raamwerk waarmee docenten een lesmodule met abstracte materie kunnen ontwerpen voor digitale leeromgevingen.
Belangrijk onderdeel van het raamwerk is de mogelijkheid voor docenten om de voortgang van studenten op een gestructureerde wijze te kunnen volgen. De studenten werken online samen in kleine groepjes aan opdrachten waarin zowel het individuele als het groepswerk bijdraagt aan het eindcijfer.
Dit experiment is een onderdeel van een meerjarig programma voor het ontwikkelen van een geïntegreerde digitale leeromgeving in het voortgezet onderwijs aan Technische Universiteit Delft.
In deze presentatie toont de docent het raamwerk, de resultaten van dit experiment en hoe hij denkt de schaal te vergroten naar modules voor 80 tot 150 studenten.
Bijlagen
Competentiegericht ICT-opleiden in bachelor/master-structuur
In het Nederlands hoger onderwijs wordt de komende jaren de bachelor/masterstructuur ingevoerd. Deze invoering verplicht alle opleidingen opnieuw na te denken over doelstellingen, opzet en vorm van het onderwijs.
Tegelijkertijd worden de beroepsprofielen die in de ict-praktijk worden gehanteerd steeds vaker competentiegericht ingevuld en is er steeds vaker behoefte aan mogelijkheden voor life long learning.
Door de Open Universiteit Nederland is al voordat bovengenoemde ontwikkelingen zich aftekenden een omvangrijke vernieuwing van het curriculum gestart, die nu een goed antwoord blijkt te geven op de nieuwe omstandigheden.
In deze bijdrage wordt nader ingegaan op deze ontwikkelingen en het nieuwe ict-curriculum dat in het studiejaar 2001-2002 wordt voltooid. Tevens wordt uiteengezet hoe resultaten en onderwijsmaterialen van dit curriculum ook elders in het hoger ict-onderwijs in Nederland kunnen worden gebruikt.