In deze bijdrage beschrijven we de ontwikkelingen op het gebied van de Human-computer Interaction (HCI) van het ontwikkelen van traditionele (kantoor)automatisering met de nadruk op de usability of bruikbaarheid in de richting van een HCI die gekenmerkt wordt ubiquitous computing, sensorische interfaces, context-gevoelige applicaties en social media. Vanwege deze ontwikkelingen is een nieuw opleidingsprofiel noodzakelijk voor de opleiding Media Technologie in combinatie met de ontwerpen van onderwijsmodules als DevThis die deze ontwikkeling ondersteunen en invulling geven aan HCI onderwijs voorbij het begrip usability. In de bijdrage beschrijven we in het kort het DevThis onderwijs en de eerste ervaringen en resultaten.
Ideeën, wat moeten we zonder?
Innovatie is een ‘toverwoord’. Tegenwoordig innoveert iedere zichzelf respecterende onderneming. ‘Doe je dat niet, dan mis je de boot!’ Innoveren is van cruciaal economisch belang. Internationaal zetten overheden en bedrijfsleven hoog in op innovatie. Zo was 2009 het ‘Europees jaar van Creativiteit en Innovatie’. Om innovaties te kunnen bewerkstelligen zijn ideeën noodzakelijk. Ideeën ontstaan door creativiteit. Creativiteit van mensen.
Het (hoger beroeps-)onderwijs erkent voornoemde behoefte door creativiteitstrainingen in curricula op te nemen. Ook bij studierichtingen Informatica. Tijdens creativiteitstrainingen leren studenten onder meer ideeën bedenken. ‘Maar werkt een creativiteitstraining wel?’ Die vraag wekte nieuwsgierigheid en vormt de bron van mijn onderzoeksvraag.
Dit artikel – naar aanleiding van mijn presentatie tijdens NIOC 2011 – is een poging inzicht te verschaffen in het onderzoek naar het effect van creativiteitstraining bij studenten Informatica uit het Hoger Beroepsonderwijs. De centrale vraag van het empirisch deel van dit onderzoek: ‘Functioneert creativiteitstraining?’, kan in de fase waarin het onderzoek zich momenteel bevindt helaas nog niet worden beantwoord.
Desondanks komen twee andere kernpunten van dit onderzoek aan bod: de ‘Noodzaak’ en de ‘Afbakening’. De noodzaak van ideeën? Bestaat er noodzaak om creativiteitstraining deel te laten uitmaken van curricula HBO-informatica? Bij ‘Afbakening’ gaat het om het afslanken van een brede context tot een (voor dit onderzoek toepasselijk) hanteerbaar deel. Zoals afbakening van containerbegrippen als Innovatie en Creativiteit; en afbakening van de vele manieren waarop de onderzoeksvraag kan worden aangepakt.
De uiteindelijke onderzoeksresultaten bieden mogelijk inzicht in het effect van creativiteitstrainingen die deel uitmaken van curricula HBO-informatica. Wat kan leiden tot aanbevelingen met betrekking tot het effect van dergelijke trainingen, de wijze waarop deze inhoudelijk worden vormgegeven en kunnen worden verbeterd.
Bijlagen
Hoe weet een opleiding wat het beroepenveld verwacht?
In Nederland wordt de kwaliteit van een hbo-opleiding onder meer beoordeeld op de mate waarin een opleiding voldoet aan de eisen die vanuit het beroepenveld en/of het vakgebied worden gesteld. Opleidingen gaan daar zeer divers mee om. Soms is dat branche bepaald, bijvoorbeeld bij de PABO’s is het een must om een intensieve samenwerking te hebben met basisscholen. Een andere wereld is de ict-branche. Er zijn ict-opleidingen die het contact beperken tot het uitnodigen van vertegenwoordigers uit bedrijven in een beroepenveldcommissie en met hen te vergaderen. Andere opleidingen maken afspraken met bedrijven om in een onderwijsblok actief te participeren, bijvoorbeeld door het aanleveren van casuïstiek, of door het leveren van gastdocenten/deskundigen/adviseurs. Het tweede jaar databasekennis wordt dan “ondersteund” door het databasebedrijf Oracle. Weer andere opleidingen laten hun hoofdfase-onderwijs volledig bepalen door opdrachten van bedrijven. De stand van zaken in 2010, naar aanleiding van de accreditatie van 16 hbo-ict-opleidingen wordt geschetst.
Bijlagen
Netwerk Open Hogeschool Informatica
In september 2011 start de Netwerk Open Hogeschool Informatica (NOH-I), een samenwerkingsinitiatief van de Open Universiteit samen met Fontys Hogescholen, Hogeschool Arnhem en Nijmegen, Haagse Hogeschool en Hanze Hogeschool Groningen. In het kader van leven lang leren biedt de NOH-I een hbo bacheloropleiding Informatica. Kenmerken van de opleiding zijn blended leren en modulair studeren. Blended leren betekent een mix van contactonderwijs en onderwijs op afstand (virtuele klas). Modulair betekent dat de student niet meteen hoeft in te schrijven voor de gehele opleiding maar per module de opleiding kan volgen en zo langzaamaan kan uitbreiden tot een volledige hbo-opleiding. De kracht van het hbo wordt gebundeld met de ervaring van de Open Universiteit als aanbieder van afstandsonderwijs.
Bijlagen
Afstuderen bij Working Tomorrow, Innovatief, leuk, leerzaam en zinvol
Working Tomorrow is een uniek afstudeerprogramma binnen Logica om de haalbaarheid en mogelijkheden van innovatieve oplossingen te onderzoeken. ICT speelt daarin de hoofdrol. Bij de afstudeeropdrachten verkent de student de mogelijkheden van ICT en/of de business om de wereld van morgen te realiseren. De opdrachten doen een beroep op al de talenten van de student: analytisch vermogen, communicatieve vaardigheden, creativiteit en resultaatgerichtheid. De student ontwikkelt prototypes en demonstratieprogramma’s om nieuwe technologieën te toetsen.
Logica heeft met haar afstudeerprogramma Working Tomorrow het afstuderen een nieuwe dimensie gegeven. Door studenten zelf te laten kiezen welke innovatieve opdracht het best bij hen past krijg je gemotiveerde studenten, die staan te popelen om te beginnen met hun afstudeer stage. De studenten worden niet weg gestopt in een afgelegen hoekje, maar zitten midden op de werkvloer bij elkaar als onderdeel van het bedrijf. Toegang tot alle informatie en alle medewerkers. Zij krijgen begeleiding door professionele medewerkers die vele jaren ervaring hebben. Honderden studenten zijn de afgelopen jaren bij Working Tomorrow afgestudeerd, met een zeer goed cijfer.
Deze lezing gaat in op het hoe en waarom van Working Tomorrow. Daarnaast zal worden ingegaan op de beren die Working Tomorrow tegenkomt tijdens de afstudeer stage, wat kan er mis gaan, wat kan er worden verbeterd. Met meer dan 650 studenten die binnen Working Tomorrow zijn afgestudeerd in de afgelopen jaren heeft Logica inmiddels veel ervaring opgebouwd.
Bijlagen
Onderzoek en IT
In deze workshop komen twee thema’s aan bod AGILE en Onderzoek. Kunnen beide elkaar versterken? Als voorbeeld staat de vraag centraal wat het effect is op het gebruik van een informatiesysteem indien uitgebreid met een applicatie en een tutorial voor gebruikers. Om een tutorial te schrijven wordt onderzoek gedaan. Doelstelling is om een informatie systeem gebruiksvriendelijk te maken. Bij de ontwikkeling van de applicatie wordt gewerkt in iteraties volgens AGILE. Per iteratie krijgen studenten afzonderlijke rollen. Functionaliteiten worden volgens de sneeuwbalmethode ontworpen en gebouwd. Dezelfde werkwijze geldt voor praktijk gericht onderzoek: elke student krijgt een deelvraag die wordt gezien als een bouwsteen voor het realiseren van de doelstelling. Uitgaande van de onderzoeksfasen: ontwerpen, data verzamelen, analyse en evaluatie. In de evaluatiefase wordt voor de applicatie een tutorial geschreven en een workshop gehouden. Hierbij staat de UX centraal. Praktijkgericht onderzoek is zodoende verweven met AGILE. Het succes van de applicatie is afhankelijk van de kwaliteit van de tutorial en de workshop en andersom.
Voor het beoordelen van individuele capaciteiten of competenties van studenten wordt binnen elke fase of iteratie gewerkt met rollen. Voor AGILE zijn dat de rollen: project leider, analist, functioneel ontwerper, technisch ontwerper, developer en tester. Voor onderzoek zijn dat eigenaren van de deelvragen en -producten: proposal, paper, tutorial, workshop en tester. Alle fasen en deelproducten worden getest en formatief beoordeeld. Het eindproduct wordt in een assessment summatief beoordeeld door een team van specialisten. Een demonstratie door studenten van de uitkomsten van een onderzoek is onderdeel van deze workshop.
Bijlagen
Specialistische versus brede propedeuse
Binnen diverse hogescholen wordt of werd de discussie gevoerd over een zogenaamde brede propedeuse voor ICT opleidingen.
De commissie Veerman geeft de voorkeur aan breed opleiden. Is de brede propedeuse een goede manier om dit te realiseren? Is een brede propedeuse een betere manier om studenten te laten oriënteren? Geeft een specialistische propedeuse een betere gelegenheid om te selecteren? Is een brede propedeuse een serieuze optie voor kwaliteitsverbetering in het ICT-onderwijs of is de invoering enkel een financiële overweging?
Bijlagen
Bio-informatica – kennistransfer naar Technische Informatica
Een groot deel van de docenten aan de opleidingen Informatica/Technische Informatica is betrokken of betrokken geweest bij kenniskringen binnen HSZUYD. Zij zijn sterk gericht op het op gang brengen en/of het in stand houden van een kennis-flow tussen kennisinstituten en MKB. In de huidige tijd is kennisdeling geen keuze meer maar een noodzakelijkheid. Ook de transferkennis naar studenten wordt geïmplementeerd in allerlei onderwijsprogramma’s, regulier en in de vorm van keuzeprogramma’s of minoren.
Tijdens deze presentatie zult u op de hoogte worden gebracht van een nieuwe kijk op signalen in de vorm van recurrence plots. Deze visualisaties zijn door studenten van de TI-opleiding gebouwd in Labview.
Bijlagen
Grenzeloos onderzoeken
Sinds 2001 zijn aan HBO-instellingen lectoraten aangesteld die kennis ontwikkelen en laten circuleren. Het lectoraat ICT-innovaties in de zorg en de School of Information Sciences verzorgen samen de minor Healthcare Technology. Het lectoraat richt zich op de vraag “hoe kunnen we de zorg verbeteren m.b.v. ICT-innovaties”. Lectoren, docenten én studenten houden zich hiermee bezig. Studenten participeren in deelprojecten van onderzoek uitgevoerd door het lectoraat. Daarnaast doen zij casestudies naar eHealth-oplossingen. De succesfactoren uit deze casestudies vormen de basis voor een gesubsidieerd model dat als adviestool dient voor structurele inbedding van innovaties in de zorgpraktijk. Ook schrijven de studenten een onderzoeksvoorstel voor de ontwikkeling van een state-of-the-art eHealth solution. Hiervan worden de beste abstracts ingezonden naar het internationale eHealth-platform. De mogelijkheid om voor een internationaal publiek te presenteren en kans te maken op een geldprijs maakt onderzoek uitdagend(er).
Bijlagen
Cameratoezicht voor valdetectie: het ValLab als onderzoekslab voor WO en HBO studenten
Valongevallen zijn de meest voorkomende oorzaak van letsel door een ongeval bij ouderen. Omdat veel ouderen alleen wonen is het van belang dat de val tijdig wordt opgemerkt met een alarmsysteem. Er zijn veel systemen op de markt waarbij de gebruiker een alarmknop op een polsband of hanger moet indrukken. Uit onderzoek blijkt dat ouderen het alarmsysteem vaak niet gebruiken omdat de hanger niet meegedragen wordt of omdat de werking van het systeem niet duidelijk is. Een ‘ambient’ systeem heeft daarom de voorkeur.
In het lectoraat Digital Life van de Hogeschool van Amsterdam bestuderen we ambient sensoren (schakelaars, stroommeters, drukmatten, bewegingsmelders, etc.) en imaging sensors (camera’s, range camera’s, stereocamera’s) om activiteiten van mensen te meten.
In onze presentatie beschrijven we het gebruik van ‘slimme’ camera’s voor valdetectie en laten enkele resultaten zien. Ook beschrijven we ons ‘ValLab’, waar onderzoekers en studenten HBO en WO data kunnen opnemen in realistische omgevingen.